Mert Oynargül - Görkem Keser

Gidip katalogdan bir kitap seçimi yapıyorsunuz, kitabı zarar vermeden okuduktan sonra kütüphane memuruna teslim ediyorsunuz ancak küçük bir farkla; buradaki kitapların tümü insan…

Yaşayan Kütüphane’deki kitaplar , genelde toplum tarafından merak edilen, ön yargıyla bakılan ve bazen dışlanan gruplardan oluşuyor. Yaşayan Kütüphane uygulaması, Toplum Gönüllüleri Vakfı, İstanbul Bilgi Üniversitesi Gençlik Çalışmaları Birimi ve 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı tarafından desteklenerek, toplumda bir araya gelmekte zorlanan grupların bir çatı altında toplanmasını sağlıyor.

Toplum Gönüllüleri Vakfı ve Yaşayan Kütüphane’nin genel koordinatörlüğünü görevini sürdüren Umut Karapeçe, bu çalışmayı, toplumda kendini “normal” olarak kabul eden bireylerin “öteki” olarak tabir ettiği gruplarla diyalog kurması olarak özetliyor. Okuyucuların kütüphaneye kayıtlarını yaptırdıktan sonra, kitaplarını seçtiklerini belirten Karapeçe kütüphaneden faydalanma sürecini şöyle anlatıyor:

“Okuyucular yaklaşık yarım saat kadar okuma yapıyorlar, bu okuma aslında karşılıklı bir sohbet üzerine kurulu diyebiliriz. Bu sohbet esnasında, çeşitli konu başlıkları çerçevesinde sorularını kitaplara iletiyorlar.”

İnsanların genel olarak ön yargı duydukları gruplarla konuşmak istediklerini belirten Karapeçe bunların daha çok avukat, psikolog, şizofren, transeksüel, engelli gibi gruplar olduğunu belirtiyor. Öte yandan Karapeçe, grupları 3 yıl önce yaptıkları bir ankete göre belirlediklerini, bu ankete göre insanların en fazla ön yargı ile yaklaştıkları grupları seçtiklerini söylüyor. İnsanların bu tür gruplarla her zaman bir araya gelemeyeceğinin altını çizen Karapeçe, sokakta gördükleri bir transesksüele soramayacakları soruları burada rahatlıkla sorduklarını ifade edilyor.

Yaklaşık üç yıldır, kütüphanenin tanıtım ekibinde yer alan üniversite öğrencisi Çağdaş Can, kütüphaneyi tanımayan insanlara, kütüphanedeki işleyişle ilgili bilgi veriyor. Can’a göre kütüphanenin amacı, insanların hayatlarında tanışma fırsatı bulamayacakları gruplarla tanışma ve sohbet etme şansı bulması. Çağdaş Can, toplumdaki ön yargılar ve Yaşayan Kütüphane’nin bu yargıları yıkma parolasıyla yola çıkmasını ise “Kendimizi önyargısız bir insan olarak tanımlasak da buraya geldikten sonra aslında önyargılarımız olduğunun farkına varıyoruz. Bu farkındalık bize bazı şeyleri sorgulamamızı sağladığı gibi kafamızda bir şeylerin değişmesini de sağlıyor.” sözleriyle anlatıyor. .

Sivil toplum örgütü çalışanı Demir Bahçeci, etkinliğin “kitap”larından biri. Bahçeci, kendisinin de toplumun bir parçası olduğunu ve onunda insanlarla alakalı olarak ön yargılara sahip olduğunu söylüyor “Sizi hiç tanımayan birine çok samimi bir biçimde kendinizi anlatmanız aslında ilginç bir deneyim. Öyle ya da böyle, burada gerçek yaşamda kurulamayan bir güven ortamı kuruluyor.Cevap vermek istemediğim sorularla da karşılaşıyorum ancak her iki tarafın da samimi olduğu hissine kapılınca bunlara da cevap veriyorum ve benim de kafamdaki ön yargılar kırılıyor.”

Başbakanlık’ta basın ve halkla ilişkiler müşaviri olarak çalışan, görme engelli “kitap” Kenan Önalan, kütüphaneyi, insanlara yeni fikiler katan ve düşünmeye sevk eden bir çalışma olarak tanımlıyor. Önalan, Yaşayan Kütüphane ile ilgili duygularını “Burada bulunmak harika bir duygu, her ne kadar gözlerim görmesede insanların bana bakış açılarını görebiliyorum” sözleriyle özetliyor. İnsanların aslında görme engelliler adına bir şeyler yapmak istediklerini söyleyen Önalan, buna rağmen insanların bu konu hakkında yeterli bir fikre sahip olmadıklarını düşünüyor; “Engelli denildiği zaman bizleri izole edilmiş ve toplumun dışında kalmış olarak görüyorlar, ben burada engellilerin herkes gibi olduğunu anlatıyorum.”

Ülkemizde ön yargılar yüzünden baskı gören, dışlanan veya çeşitli nedenlerle “ötekileşen” çeşitli kesimlerin sayısının oldukça fazla olduğunu düşündüğümüzde, Yaşayan Kütüphane’nin bu ince çizgideki rolünün ne kadar önemli olduğu rahatlıkla göze çarpıyor.

Projeye katılmak isteyenler Yaşaşan Kütüphane’nin tekrarlanacağı yerleri ve zamanları http://www.yasayankutuphane.net internet sitesinden ve organizasyonun web günlüğü http://yasayankutuphane.blogspot.com/ adresinden öğrenebilirsiniz.