Sinema dünyasında Georges Méliès ve Lumière Kardeşler kurucu isimler olarak kabul edilse de, beyaz perdeye ilk konulu ve kurmaca filmi getiren yönetmen Alice Guy-Blaché’dir. Sinemanın kurucularından söz edildiğinde, uzun süre ismi unutulan veya unutturulan Guy-Blaché, Lumière Kardeşler’in 1895’teki ilk film gösteriminden yalnızca bir yıl sonra, sinema tarihinin ilk kurmaca filmi olan La Fée aux Choux (Lahana Perisi) (1896) filmini çekti. Fransa’da kadınların seçme ve seçilme hakkı kazanmasından yaklaşık 50 yıl önce kamera arkasına geçen Guy-Blaché, ayrıca yönetmenliği profesyonel bir kariyer haline getiren ilk isimler arasında yer alıyor.
Sekreterlikten sinemanın zirvesine
1 Temmuz 1873’te Paris yakınlarında doğan Alice Ida Antoinette Guy, ailesinin yaşadığı maddi sorunlar nedeniyle genç yaşta iş hayatına atıldı. 1894 yılında, dönemin öncü film şirketlerinden Gaumont’un kurucusu Léon Gaumont’un sekreteri olarak göreve başladı.
1895’te Lumière Kardeşler’in gerçekleştirdiği ilk sinematograf gösterimini izleyen Guy, şirketlerin sadece hareket eden nesneleri veya trenleri kaydetmesini yetersiz buldu. Seyircinin bir olay örgüsü ve karakterler içeren yapımlara ilgi duyacağını öngörerek Léon Gaumont’tan film çekme izni aldı.
Henüz 23 yaşındayken, yönettiği Lahana Perisi adlı yapımın ardından 1896-1906 yılları arasında Gaumont’un prodüksiyon şefi olarak yüzlerce kısa filmin yapım süreçlerini yönetti.
Teknolojiyi ve toplumu biçimlendiren “İlkler”
Yapım, senaryo, yönetim, dekor ve oyuncu seçimi gibi sinemanın farklı alanlarında çalışan Guy-Blaché, sektöre teknik ve içerik anlamında çeşitli yenilikler getirdi:
Victor Hugo’nun Notre Dame’ın Kamburu eserini sinemaya ilk kez uyarlayarak Esmeralda (1905) filmini çekti. Ardından dönemin yüksek bütçeli çalışmalarından biri olan La Vie du Christ (1906 – İsa’nın Hayatı) projesini yönetti.
Filmi geriye doğru oynatma, çift pozlama ve ekranın belirli bölümlerini maskeleme gibi yöntemleri kullanarak erken dönem özel efekt çalışmalarına öncülük etti.
Gaumont’un Chronophone cihazı aracılığıyla görüntüyü balmumu silindirlere kaydedilen sesle senkronize ederek 100’e yakın sesli kısa film çekti ve elle renklendirme tekniklerini uyguladı.
1907’de Herbert Blaché ile evlenerek ABD’ye göç etti ve New Jersey’de Solax Şirketi’ni kurdu. 1912 yılında, oyuncu kadrosunun tamamı siyahi sanatçılardan oluşan ilk drama filmi “A Fool and His Money” komedisini çekti. Ayrıca göçmenlik, evlilik içi şiddet gibi konuları işleyen yapımlara imza attı.
Başarıları erkeklere yazıldı
“Bugün kadınların çağında yaşıyoruz ve iş dünyası artık sadece erkeklerin alanı değil.” — Alice Guy, 1912
Kariyeri boyunca 700 ila 1000 arasında filmde yönetmen, yazar veya denetmen olarak görev alan Guy-Blaché’in kurduğu stüdyo, Hollywood’un kuruluşu ve sektördeki dağıtım tekellerinin güçlenmesiyle mali krize girdi. Eşinden boşanmasının ardından Solax şirketi açık artırmayla satıldı ve Guy 1922’de iki çocuğuyla birlikte Fransa’ya döndü.
Fransa’ya dönüşünün ardından sinema sektöründe yeniden yer edinemeyen Guy-Blaché’in ismi ilerleyen yıllarda tarih kaynaklarından silindi; çektiği filmlerin bir kısmı yok sayıldı ya da erkek meslektaşlarının adına kaydedildi. Yaşamı boyunca resmi kayıtlarda adını kanıtlamaya çalışan yönetmenin ürettiği külliyatın günümüzde yalnızca yüzde 10’luk bir kısmı korunabilmiştir.
Gecikmiş adalet ve sessiz veda
Fransız hükümeti, 1953 yılında sinemaya katkılarından dolayı kendisine Légion d’honneur (Onur Nişanı) takdim etti. 1964’te tekrar ABD’ye dönen yönetmen, 24 Mart 1968’de 94 yaşında New Jersey’de bir huzurevinde vefat etti.
1970’lerde gelişen sinema tarihi araştırmalarıyla birlikte Alice Guy-Blaché’in rolleri yeniden incelenmeye başlandı. 2003 yılında “Matrimony’s Speed Limit” filmi ABD Ulusal Film Kayıtları’na dahil edildi. 2018 yılında ise hayatını konu alan “Be Natural: The Untold Story of Alice Guy-Blaché“ belgeseliyle sinema tarihindeki öncü konumu tescillenmiş oldu.
Yorum yazın